Η μάχη του Καλαμά το 1940: Η Θεσπρωτία στην πρώτη γραμμή της ελληνικής άμυνας

Ο στρατηγικός ρόλος του ποταμού Καλαμά, οι επιχειρήσεις στον τομέα της Θεσπρωτίας και η αντίσταση των ελληνικών δυνάμεων στην ιταλική εισβολή
Ο ποταμός Καλαμάς κατέχει ξεχωριστή θέση στην ιστορία του Ελληνοϊταλικού πολέμου. Τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο του 1940 αποτέλεσε βασικό τμήμα της Ελληνικής αμυντικής διάταξης στην Ήπειρο, σε μια περίοδο κατά την οποία η Θεσπρωτία βρέθηκε αντιμέτωπη με την προέλαση των ιταλικών στρατευμάτων.
Η αμυντική τοποθεσία Ελαίας–Καλαμά υπήρξε καθοριστική για την εξέλιξη των επιχειρήσεων, καθώς η επιτυχής αντίσταση των Ελληνικών δυνάμεων ανέτρεψε τον αρχικό σχεδιασμό της ιταλικής εισβολής.
Ο Καλαμάς ως φυσική αμυντική γραμμή
Την ευθύνη της άμυνας της Ηπείρου είχε η VIII Μεραρχία, με διοικητή τον υποστράτηγο Χαράλαμπο Κατσιμήτρο.
Η Ελληνική στρατιωτική διοίκηση αξιοποίησε τα φυσικά χαρακτηριστικά του εδάφους, οργανώνοντας την άμυνα της σε μια εκτεταμένη τοποθεσία που άρχιζε από το Ιόνιο, ακολουθούσε τον ποταμό Καλαμά και συνεχιζόταν προς την Ελαία και την Πίνδο.
Ο Καλαμάς με την κοίτη του και τις φυσικές δυσκολίες που παρουσίαζε η διάβαση του, αποτελούσε σημαντικό εμπόδιο στην προέλαση των εχθρικών δυνάμεων.
Η VIII Μεραρχία είχε κατανείμει τις δυνάμεις της σε τρεις κύριους τομείς: Νεγράδων, Καλαμά και Θεσπρωτίας.
Η ιταλική επίθεση
Το Ιταλικό σχέδιο προέβλεπε ισχυρή επίθεση στην Ήπειρο, με κύριο στόχο τη διάσπαση της ελληνικής άμυνας και την προέλαση προς τα Ιωάννινα.
Στον τομέα του Καλαμά θα ενεργούσε η 51η Μεραρχία «Σιένα», με κατεύθυνση από το Δέλβινο προς τους Φιλιάτες.
Παράλληλα στον παραλιακό τομέα της Θεσπρωτίας, Ιταλικές δυνάμεις είχαν αποστολή να κινηθούν μέσω Ηγουμενίτσας προς την Πρέβεζα.
Στις 28 Οκτωβρίου 1940 ξεκίνησε η ιταλική εισβολή. Τα Ελληνικά τμήματα προκαλύψεως αντιστάθηκαν και στη συνέχεια συμπτύχθηκαν προς τις προκαθορισμένες αμυντικές θέσεις.
Η κύρια Ιταλική επίθεση κατά της τοποθεσίας Ελαίας–Καλαμά εκδηλώθηκε στις 2 Νοεμβρίου.
Οι επιχειρήσεις στη Θεσπρωτία
Στον δυτικό τομέα της Ηπείρου, οι Ελληνικές δυνάμεις αντιμετώπιζαν ιδιαίτερες δυσκολίες λόγω του μεγάλου μήκους της αμυντικής γραμμής.
Οι Ιταλοί σημείωσαν τοπικές επιτυχίες και προωθήθηκαν σε τμήματα της Θεσπρωτίας, ενώ οι Ελληνικές μονάδες πραγματοποίησαν συμπτύξεις προς νέες θέσεις.
Ωστόσο η αποτυχία της κύριας ιταλικής επίθεσης στην Ελαία δεν επέτρεψε την εξέλιξη των επιχειρήσεων σύμφωνα με τον αρχικό σχεδιασμό της ιταλικής διοίκησης.
Η αντίσταση των Ελληνικών δυνάμεων δημιούργησε τις προϋποθέσεις για τη σταθεροποίηση του μετώπου και τη μετέπειτα Ελληνική αντεπίθεση.
Η ιστορική σημασία
Η μάχη της Ελαίας–Καλαμά, από τις 2 έως τις 8 Νοεμβρίου 1940 συγκαταλέγεται στις καθοριστικές συγκρούσεις της πρώτης φάσης του Ελληνοϊταλικού πολέμου.
Η επιτυχία της Ελληνικής άμυνας στηρίχθηκε στην προετοιμασία, στην αξιοποίηση του εδάφους και στην αποφασιστικότητα των στρατιωτικών δυνάμεων.
Για τη Θεσπρωτία, ο Καλαμάς παραμένει ένας τόπος με ιδιαίτερο ιστορικό συμβολισμό, συνδεδεμένος με την υπεράσπιση της Ελληνικής επικράτειας απέναντι στην Ιταλική εισβολή.
Πηγές – Βιβλιογραφία
- Γενικό Επιτελείο Στρατού – Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού, Μάχη Ελαίας (Καλπάκι) – Καλαμά.
- Γενικό Επιτελείο Στρατού, Οι κυριότερες μάχες του Ελληνικού Στρατού (1912–1944), ενότητα «Η Μάχη Ελαίας–Καλαμά (2–8 Νοεμβρίου 1940)».
- Γενικό Επιτελείο Στρατού, Μάχη Πίνδου – Ελαίας – Καλαμά (28 Οκτωβρίου – 13 Νοεμβρίου 1940).


ΑΦΙΕΡΏΜΑΤΑ
ΑΦΙΕΡΏΜΑΤΑ
ΑΦΙΕΡΏΜΑΤΑ
Μοιραστείτε την άποψη σας